Xem ngày cưới thì nhà trai hay nhà gái xem? Xem những gì, hai nhà vênh nhau thì sao

Năm 2004, VnExpress kể chuyện một chàng rể ở TP.HCM chở mẹ vợ đi xem ngày cưới bốn lần. Thầy đầu tiên bảo thứ hai, thầy thứ hai bảo thứ tư hoặc thứ bảy, thầy thứ ba chọn thứ bảy, tới thầy thứ tư mới ra chủ nhật, đúng ngày cả nhà muốn từ đầu.

Hơn hai mươi năm sau, chuyện ấy vẫn gặp. Trước khi đi xem, hai nhà thường phải trả lời hai câu: ai đứng ra xem, và xem theo tuổi ai.

Góc nhìn Xem ngày, xem tuổi là quan niệm dân gian. Mỗi vùng, mỗi thầy tính một kiểu, nên phần dưới chỉ kể người ta thường làm gì, không bàn đúng sai.

Theo lệ, nhà trai xin ngày, nhà gái gật

Sách lễ cũ chia việc cưới thành sáu lễ. Lễ thứ năm là thỉnh kỳ: nhà trai xem được ngày tốt thì sang xin, nhà gái là bên định ngày rước dâu (Báo Pháp Luật, 3/2015). Nay gần như không nhà nào làm đủ sáu lễ, nhưng cái nếp ấy còn: nhà trai là bên chủ động hỏi, nhà gái là bên ưng hay không. Năm tháng dự kiến và ai đi xem thường được nói ra ngay trong buổi dạm ngõ.

Thực tế bây giờ thì mỗi nơi một khác. Ở miền Bắc, Ngôi Sao (12/2012) ghi rằng bố mẹ hai bên cùng quyết ngày giờ, mỗi nhà thường xem một thầy riêng rồi mới ngồi lại khớp với nhau; đôi trẻ tự xem rồi báo bố mẹ thì có, nhưng ít. Ở Sóc Trăng, theo ghi chép của Trần Minh Thương, nhà trai và nhà gái đều tìm thầy coi ngày dựa trên tuổi cả hai người, rồi nhà trai nhờ người làm mai sang trình ngày. Hôm đám nói (miền Bắc gọi là ăn hỏi), nếu đã định được ngày cưới thì trong khay trầu còn có một tờ giấy đỏ ghi ngày giờ nhà trai sẽ làm lễ cưới.

Nói ngắn thì không có quy định nào cả, theo lệ là nhà trai đi xin và nhà gái gật, còn bây giờ thường là cả hai nhà cùng xem rồi bàn với nhau cho ra một ngày.

Thầy xem ngày cưới dựa vào những gì?

Thứ được nhìn trước tiên là tuổi cô dâu. Câu "lấy vợ xem tuổi đàn bà, làm nhà xem tuổi đàn ông" (Ngôi Sao, 12/2012) giải thích vì sao tuổi chú rể ít khi quyết định ngày cưới. Sau đó mới tới ngày và giờ. Thường thầy xem mấy thứ sau:

• Năm cưới không phạm Kim Lâu, tức tuổi mụ của cô dâu chia 9 không dư 1, 3, 6 hay 8. Cô dâu sinh 2000 cưới năm 2026 thì tuổi mụ 27, không phạm; để sang 2027 thì tuổi mụ 28, phạm Kim Lâu Thân. Bảng đủ các năm sinh nằm trong bài cưới năm 2027 tuổi nào.
• Ngày không rơi vào những ngày dân gian coi là xấu cho cưới hỏi, hay gặp nhất là Tam Nương (mùng 3, 7, 13, 18, 22, 27 âm) và Nguyệt Kỵ (mùng 5, 14, 23 âm). Nhiều nhà miền Bắc tránh cả mấy ngày đầu tháng và cuối tháng âm.
• Ngày hoàng đạo, tức ngày có một trong sáu sao Thanh Long, Minh Đường, Kim Quỹ, Thiên Đức, Ngọc Đường, Tư Mệnh, và không xung với tuổi hai người.
• Tháng cũng phải hợp: nhiều nhà tránh tháng 7 âm, chuyện này có riêng một bài về tháng cô hồn.

Có thầy xem thêm ngày Bất Tương, có thầy xem sao, và mỗi người dựa vào một cuốn sách riêng, nên hai thầy ra hai ngày khác nhau là chuyện thường. Phạm Kim Lâu mà vẫn muốn cưới trong năm thì nhiều nhà miền Bắc chờ qua Đông Chí (Ngôi Sao, 12/2012).

Chỗ hay bị quên là lễ ăn hỏi. Ở miền Bắc, ngày ăn hỏi cũng phải là ngày tốt như ngày rước dâu, nên đi xem thì xin luôn cả hai ngày cho đỡ một lần đi lại.

Còn kịp cưới trước Tết Đinh Mùi không?

Kim Lâu tính theo năm âm, nên mốc cần nhìn là Tết chứ không phải 1/1. Năm Bính Ngọ còn tới hết ngày 5/2/2027; từ 6/2/2027 đã là năm Đinh Mùi 2027 và tuổi mụ của cô dâu tăng thêm một, có người đang không phạm thành phạm và ngược lại. Đặt sảnh cho tháng 12 hay tháng 1 dương lịch thì đối chiếu với bảng dưới để biết mình đang ở tháng âm nào.

Tháng âm, năm Bính Ngọ	Từ ngày	Đến hết ngày
Tháng 9	10/10/2026	8/11/2026
Tháng 10	9/11/2026	8/12/2026
Tháng 11 (tháng Một)	9/12/2026	7/1/2027
Tháng Chạp	8/1/2027	5/2/2027

Giờ đón dâu

Ngày xong mới tới giờ. Một ngày chia mười hai canh giờ, mỗi canh khoảng hai tiếng, và giờ hoàng đạo được chọn theo năm, tháng sinh của cô dâu (Ngôi Sao, 12/2012). Đoàn nhà trai thường xuất phát đúng giờ ấy. Ngày xưa hay đi vào buổi chiều, có nơi chập tối, vì chữ "hôn" vốn nghĩa là chiều hôm (Wikipedia, dẫn Đào Duy Anh).

Cái khó bây giờ là giờ tốt phải khớp với giờ tiệc. Tiệc ở Hà Nội hay đãi buổi trưa, ở Sài Gòn hay đãi buổi tối (Dạ Ngân, 11/2020), mà giờ đón khách thì đã chốt với nhà hàng. Giả sử giờ tốt là giờ Thìn (7–9 giờ sáng) mà hai nhà cách nhau hai tiếng đi xe, đoàn nhà trai phải lên đường từ tờ mờ sáng, còn cô dâu ngồi makeup sớm hơn nữa.

Nên báo thầy giờ tiệc và quãng đường trước khi xin giờ.

Mỗi miền kỹ một kiểu

Miền Bắc thường xem kỹ nhất. Vì theo ngày tốt chứ không theo cuối tuần, nhiều đám ở miền Bắc rơi vào ngày thường, khách tranh thủ giờ nghỉ trưa hoặc tan làm mới tới (Ngôi Sao, 12/2012). Mùa cũng được tính: người Bắc hay né tháng 6, 7, 8 âm vì nóng, thích đầu thu khi trời bắt đầu se lạnh (Dạ Ngân, 11/2020).

Ở Huế, lễ vu quy bên nhà gái có thể làm trước lễ thành hôn bên nhà trai một ngày, tức mỗi nhà có một ngày riêng (Wikipedia).

Trong Nam thoáng hơn về ngày. Dạ Ngân viết rằng ở nông thôn Nam Bộ cưới tháng nào cũng được, chỉ né mùa mưa ngâu tháng 7; còn Ngôi Sao ghi ở Sài Gòn các cặp chuộng cưới cuối tuần. Thoáng về ngày không có nghĩa là bỏ xem. Ở Sóc Trăng, giờ nhà trai tới làm đám nói và giờ cô dâu lạy gia tiên trước khi về nhà chồng đều là giờ đã chọn từ trước.

Hai đứa không tin lắm thì sao?

Nhiều cặp không tin chuyện ngày giờ, nhưng bố mẹ thì tin. Cãi nhau chuyện tin hay không thường chẳng đi tới đâu, vì với bố mẹ, ngày tốt là thứ để yên tâm chứ không phải một lý thuyết cần chứng minh.

Cách nhẹ hơn là đưa khung trước. Hai bạn chọn sẵn một khoảng: tháng nào, thứ mấy, sảnh nào còn trống, rồi nhờ bố mẹ mang khung đó đi xem. Theo bài VnExpress năm 2004, thầy thường đưa bốn, năm ngày tốt mỗi tháng, xếp theo thứ tự, nên có một ngày rơi vào khung của mình là chuyện dễ xảy ra. Ngày cưới chốt sớm thì nhà hàng và ekip ảnh mới đặt được, xem thêm checklist chuẩn bị đám cưới.

Cũng nên biết cái giá của ngày đẹp. Ngày được nhiều thầy chỉ thì nhiều nhà cưới cùng hôm: ngày 15/10/2021 (mùng 10 tháng 9 âm), một wedding planner ở Hà Nội nhận hơn 20 đám, và ngày 24/10 (19 tháng 9 âm) gần 30 đám (VnExpress, 10/2021). Muốn đặt sảnh hay ekip cho những hôm như vậy thì phải giành từ sớm, còn chịu lùi sang ngày thứ hai, thứ ba trong danh sách của thầy thì dễ thở hơn.

Hai nhà xem ra hai ngày khác nhau

Đây là chỗ dễ vênh nhất, vì mỗi nhà một thầy. Các gia đình thường gỡ bằng một trong mấy cách:

• Xin mỗi thầy một danh sách ngày thay vì một ngày, rồi tìm ngày có trong cả hai.
• Cùng lên một ngôi chùa hai nhà đều quen, nhờ một người xem cho cả hai tuổi. Ngôi Sao (12/2012) ghi nhiều gia đình miền Bắc làm vậy cho đỡ bất đồng.
• Tách giờ ra: mỗi bên giữ giờ của lễ ở nhà mình, như giờ cô dâu lạy gia tiên bên nhà gái và giờ rước dâu về nhà trai.

Còn không khớp nữa thì lệ cũ nghiêng về nhà gái, vì ngày tính theo tuổi cô dâu và thỉnh kỳ là nhà gái định.

Cách nào cũng có cái dở. Đi thêm thầy cho tới khi ra ngày hợp ý thì dễ thành chọn thầy theo đáp án, như chuyện bốn lần năm 2004, và nhà bên kia có thể thấy mình bị ép. Nhờ chung một người thì phải chịu ngày người ấy chọn, kể cả khi nó rơi vào giữa tuần.

Việc nên làm ngay từ đầu là hỏi thầy danh sách ngày chứ đừng hỏi một ngày, vì có ba bốn ngày trong tay thì hai nhà mới còn chỗ để nhường nhau.